Ρίγες και artifacts στην οθόνη του Mac: κάηκε η κάρτα γραφικών ή όχι; – τι να κάνεις

Φαίνεται το πρόβλημα και στο screenshot;

Το πιο χρήσιμο τεστ του οδηγού, και το πιο άγνωστο. Όταν η οθόνη έχει ρίγες ή τετράγωνα, πάτα Command (⌘) + Shift + 3. Το screenshot που θα πέσει στην επιφάνεια εργασίας είναι η εικόνα όπως την έφτιαξε ο Mac, πριν φτάσει στο πάνελ. Άνοιξέ το, ή καλύτερα στείλ' το στο κινητό σου και κοίτα το εκεί.

• Το ελάττωμα φαίνεται μέσα στο screenshot: το δημιουργεί ο επεξεργαστής γραφικών ή το λογισμικό που τον οδηγεί. Η οθόνη απλώς δείχνει πιστά ό,τι της δίνουν. Συνεχίζεις στα βήματα 3 ως 5 για να βρεις ποιο από τα δύο.
• Το screenshot είναι καθαρό: η εικόνα φτιάχνεται σωστά και χαλάει στον δρόμο προς το πάνελ. Καλώδιο οθόνης, οπίσθιος φωτισμός, το ίδιο το πάνελ. Η κάρτα γραφικών είναι αθώα, όσο άσχημη κι αν είναι η οθόνη.

Μία εξαίρεση: αν η οθόνη είναι εντελώς μαύρη, το screenshot δεν βοηθάει, δεν το βλέπεις. Εκεί περνάς κατευθείαν στην εξωτερική οθόνη.

Τι δείχνει μια εξωτερική οθόνη;

Δεύτερος μάρτυρας. Σύνδεσε οποιαδήποτε οθόνη ή τηλεόραση με HDMI ή USB-C. Αν τα ίδια artifacts εμφανίζονται και εκεί, το πρόβλημα ζει μέσα στον Mac, στον επεξεργαστή γραφικών ή στο λογισμικό. Αν η εξωτερική οθόνη είναι πεντακάθαρη ενώ η ενσωματωμένη κάνει τα δικά της, φταίει η ενσωματωμένη οθόνη ή η καλωδίωσή της, όχι η κάρτα.

Κλασικό παράδειγμα η «σκηνή με προβολείς»: φωτεινές κηλίδες σαν φώτα θεάτρου στο κάτω μέρος της οθόνης, που χειροτερεύουν όσο ανοίγεις το καπάκι πάνω από 90 μοίρες. Το είχαν MacBook Pro του 2016 και του 2017 και ο κόσμος το πέρασε για κάρτα γραφικών. Ήταν το καλώδιο του οπίσθιου φωτισμού, που φθειρόταν στον μεντεσέ. Το screenshot του βήματος 1 βγαίνει καθαρό και η εξωτερική οθόνη δεν έχει τίποτα.

Αν η εξωτερική οθόνη δεν αναγνωρίζεται καθόλου, αυτό είναι άλλο πρόβλημα, με δικό του οδηγό: ο Mac δεν αναγνωρίζει την εξωτερική οθόνη.

Καθαρίζει η εικόνα σε Ασφαλή λειτουργία;

Εδώ κρίνονται οι περισσότερες από τις «καμένες κάρτες» που τελικά δεν ήταν. Η Ασφαλής λειτουργία ξεκινάει το macOS με τα απολύτως απαραίτητα: χωρίς login items, χωρίς επεκτάσεις τρίτων, χωρίς τους οδηγούς των εξωτερικών dock και adapters οθόνης, και με καθαρισμένες μερικές προσωρινές μνήμες.

• Apple Silicon (M1 και νεότερα, από το 2020): κλείσε τον Mac. Κράτα πατημένο το κουμπί λειτουργίας μέχρι να δεις τις επιλογές εκκίνησης. Διάλεξε τον δίσκο σου, κράτα πατημένο το Shift και πάτα «Συνέχεια σε Ασφαλή λειτουργία».
• Intel: επανεκκίνηση με πατημένο το Shift μέχρι να φανεί το παράθυρο σύνδεσης.

Τα βήματα τα περιγράφει και η Apple στους συνδυασμούς πλήκτρων κατά την εκκίνηση. Δούλεψε λίγο σε Ασφαλή λειτουργία. Άνοιξε browser, παίξε ένα βίντεο, άνοιξε φωτογραφίες.

Αν η εικόνα είναι καθαρή, το πρόβλημα είναι software και φτιάχνεται. Οι συνηθισμένοι ένοχοι: λογισμικό από dock ή adapter οθόνης τρίτου κατασκευαστή, εφαρμογές που «πειράζουν» την οθόνη, όπως εργαλεία αλλαγής φωτεινότητας, χρωμάτων ή διάταξης παραθύρων, παλιές εκδόσεις εφαρμογών μετά από αναβάθμιση macOS, ή χαλασμένο προφίλ χρώματος. Βγάλε τα ένα ένα από τις Ρυθμίσεις συστήματος, Γενικά, Στοιχεία σύνδεσης και επεκτάσεις, και ξεκίνα κανονικά. Αν όλα ξεκίνησαν μετά από ενημέρωση, δες και τα προβλήματα μετά την αναβάθμιση σε Golden Gate.

Αν τα artifacts είναι εκεί και σε Ασφαλή λειτουργία, το software έχει σχεδόν αποκλειστεί. Μένει το βήμα 6 για σιγουριά, και μετά μιλάμε για hardware.

Τι λένε τα Διαγνωστικά Apple;

Κάθε Mac έχει ενσωματωμένο τεστ hardware, που τρέχει πριν φορτώσει το macOS. Δεν είναι εξαντλητικό, αλλά είναι δωρεάν και παίρνει πέντε λεπτά. Αποσύνδεσε ό,τι είναι συνδεδεμένο εκτός από πληκτρολόγιο, ποντίκι και ρεύμα.

• Apple Silicon: κλείσε τον Mac, κράτα πατημένο το κουμπί λειτουργίας μέχρι τις επιλογές εκκίνησης, άφησέ το και πάτα Command (⌘) + D.
• Intel: άνοιξε τον Mac με πατημένο το D. Αν δεν πιάσει, δοκίμασε Option (⌥) + D.

Οδηγίες βήμα βήμα στη σελίδα της Apple για τα Διαγνωστικά Apple. Στο τέλος βγαίνει ένας ή περισσότεροι κωδικοί. Ο ADP000 σημαίνει ότι δεν βρέθηκε πρόβλημα. Οι VFD001 έως VFD007 σημαίνουν, με τα λόγια της Apple, «ενδέχεται να υπάρχει πρόβλημα με την οθόνη ή τον επεξεργαστή γραφικών». Ολόκληρη η λίστα είναι στους κωδικούς αναφοράς των Διαγνωστικών Apple.

Τι γράφει η αναφορά όταν ο Mac κάνει επανεκκίνηση μόνος του;

Πολλά προβλήματα γραφικών δεν δείχνουν ρίγες. Δείχνουν μαύρη οθόνη για ένα δευτερόλεπτο και επιστροφή, ή ολόκληρη επανεκκίνηση με το μήνυμα «Ο υπολογιστής σας επανεκκινήθηκε εξαιτίας προβλήματος». Το μήνυμα έχει ένα κουμπί «Αναφορά». Πάτα το και ψάξε στο κείμενο για λέξεις όπως GPU, AMDRadeon, AGX ή WindowServer. Το AGX είναι ο οδηγός των γραφικών στα Apple Silicon, το AMDRadeon στα Intel με ξεχωριστή κάρτα.

Αν τα έχασες, άνοιξε την εφαρμογή Κονσόλα από τα Βοηθήματα και κοίτα στην ενότητα «Αναφορές σφαλμάτων» και «Αναφορές συστήματος». Ένα panic με GPU μέσα μία φορά τον μήνα είναι θόρυβος. Τρία την εβδομάδα, πάντα με το ίδιο όνομα, είναι μοτίβο. Τι σημαίνει το κάθε κομμάτι της αναφοράς και πότε ανησυχείς το εξηγούμε στον οδηγό για το kernel panic στον Mac.

Βοηθάει το NVRAM reset ή η επανεγκατάσταση του macOS;

Δύο κινήσεις που δεν κοστίζουν τίποτα και κλείνουν οριστικά το κεφάλαιο software.

NVRAM reset, μόνο σε Intel. Η NVRAM κρατάει, ανάμεσα σε άλλα, την ανάλυση οθόνης και επιλογές εμφάνισης. Επανεκκίνηση με πατημένα Option + Command + P + R για 20 δευτερόλεπτα. Στα Apple Silicon δεν υπάρχει χειροκίνητο reset, ο Mac το κάνει μόνος του όταν χρειαστεί. Πότε βοηθάει και πότε όχι, στον οδηγό για το SMC και NVRAM reset.

Επανεγκατάσταση macOS από την Ανάκτηση. Γράφει καθαρό σύστημα πάνω από το παλιό, χωρίς να σβήσει αρχεία και εφαρμογές. Θέλει backup πριν, για παν ενδεχόμενο, ίντερνετ και περίπου μία ώρα. Αν τα artifacts φαίνονται ήδη μέσα στην Ανάκτηση, πριν καν ξεκινήσει η εγκατάσταση, μην προχωρήσεις. Η Ανάκτηση δεν έχει τίποτα δικό σου μέσα. Ό,τι βλέπεις εκεί είναι hardware.

Παίζει ρόλο η ζέστη;

Ο επεξεργαστής γραφικών είναι το πρώτο κομμάτι του Mac που υποφέρει από τη θερμοκρασία. Αν η οθόνη είναι καθαρή το πρωί και γεμίζει τετράγωνα μετά από είκοσι λεπτά βίντεο ή ένα παιχνίδι, είναι η κλασική εικόνα θερμικού προβλήματος. Σκόνη στους ανεμιστήρες, ξεραμένη θερμική πάστα ανάμεσα στο chip και στην ψύκτρα, ή Mac που δουλεύει πάνω σε πάπλωμα.

Μία γρήγορη επιβεβαίωση: δούλεψε με τον Mac σε κρύο δωμάτιο, πάνω σε σκληρή επιφάνεια, με ανοιχτό καπάκι, και σημείωσε πόση ώρα αντέχει. Αν αντέχει αισθητά περισσότερο, η ζέστη είναι μέσα στην εξίσωση. Πώς μετράς θερμοκρασία και πότε φταίει η σκόνη, στον οδηγό ο Mac ζεσταίνεται και ο ανεμιστήρας κάνει θόρυβο.

Σε Intel iMac και MacBook Pro με ξεχωριστή κάρτα, ένας εσωτερικός καθαρισμός με νέα θερμική πάστα συχνά κερδίζει χρόνο. Αν όμως οι κολλήσεις του chip έχουν ήδη κουραστεί από χρόνια ζέστη, η καθαριότητα δεν τις επισκευάζει. Το ίντερνετ προτείνει και φούρνο, τη λεγόμενη reflow στο σπίτι. Μην το κάνεις. Στην καλύτερη περίπτωση κερδίζεις μερικές εβδομάδες και χάνεις κάθε δυνατότητα σωστής επισκευής μετά.

Αλλάζει η κάρτα γραφικών σε Mac, και πότε είναι σίγουρα hardware;

Η ερώτηση που μας κάνουν όλοι στο τηλέφωνο: «πόσο κοστίζει να αλλάξω κάρτα γραφικών;». Η απάντηση είναι ότι σε κανέναν Mac που κυκλοφορεί σήμερα δεν αλλάζει η κάρτα γραφικών ως ξεχωριστό εξάρτημα. Στα Apple Silicon (από το 2020) ο επεξεργαστής γραφικών είναι μέσα στο ίδιο chip με τον επεξεργαστή και τη μνήμη. Στα Intel με ξεχωριστή κάρτα AMD, όπως τα MacBook Pro 15 και 16 ιντσών και οι iMac 27 ιντσών, το chip των γραφικών είναι κολλημένο στη μητρική πλακέτα. Η τελευταία σειρά Mac με αφαιρούμενη κάρτα ήταν ο Mac Pro «πύργος» του 2019, και αυτός έχει πια αντικατασταθεί.

Άρα η επισκευή είναι είτε εργασία στην πλακέτα, με αντικατάσταση του chip ή των κολλήσεών του από εξειδικευμένο εργαστήριο, είτε αλλαγή ολόκληρης μητρικής. Οι εξωτερικές κάρτες eGPU μέσω Thunderbolt δουλεύουν μόνο σε Intel Mac και δεν υποστηρίζονται καθόλου στα Apple Silicon, οπότε δεν είναι παράκαμψη.

Τα μοντέλα με ιστορικό: MacBook Pro 15 και 17 ιντσών του 2011, για τα οποία η Apple έτρεξε δωρεάν πρόγραμμα επισκευής το 2015 και το 2016, που έχει λήξει, και iMac 27 ιντσών του 2011 με κάρτες Radeon. Γενικότερα, κάθε Intel Mac της δεκαετίας 2010 με ξεχωριστή κάρτα γραφικών είναι υποψήφιος μετά από χρόνια ζέστης.

Πότε σταματάς τις δοκιμές και το λες hardware:

• Τα artifacts φαίνονται και στην εξωτερική οθόνη, και μέσα στο screenshot.
• Φαίνονται και σε Ασφαλή λειτουργία, και στην Ανάκτηση, εκεί που δεν τρέχει τίποτα δικό σου.
• Τα Διαγνωστικά Apple βγάζουν κωδικό VFD.
• Το πρόβλημα χειροτερεύει με τη ζέστη και επαναλαμβάνεται κάθε μέρα.
• Ο Mac ξεκινάει, ακούγεται ο ήχος ή δουλεύει το πληκτρολόγιο, αλλά η οθόνη μένει μαύρη ή γκρι με ρίγες από την αρχή.

Εκεί ο Mac θέλει εργαστήριο με εξοπλισμό για πλακέτες. Εμείς κάνουμε τη διάγνωση και, αν χρειαστεί, σε δρομολογούμε σε ελεγμένους συνεργάτες για επισκευή hardware. Σε Intel Mac άνω των οκτώ ετών αξίζει πρώτα να ζυγίσεις αν συμφέρει η επισκευή ή η αντικατάσταση. Μια επισκευή πλακέτας σε Mac που δεν θα πάρει το επόμενο macOS σπάνια είναι καλή επένδυση.